Cło z Japonii: jak działa umowa EPA UE-Japonia i dowód pochodzenia
Spis treści
Umowa EPA między Unią Europejską a Japonią docelowo znosi cło na niemal wszystko, co sprowadzasz z Japonii. Ale zero nie włącza się samo. Musisz wykazać, że towar ma japońskie pochodzenie, a przy Japonii możesz zrobić to na dwa sposoby, w tym przez wiedzę importera, czyli mechanizm, którego nie ma w umowie UE z Koreą. Ten poradnik pokazuje, jak działa preferencja, jaki dowód pochodzenia zebrać i kiedy zerowa stawka jednak nie obowiązuje.
Co daje umowa EPA
EPA (Economic Partnership Agreement, umowa o partnerstwie gospodarczym) między Unią Europejską a Japonią obowiązuje od 1 lutego 2019 roku. To jedna z najszerszych umów handlowych zawartych przez Unię. Po pełnym wdrożeniu liberalizuje około 99% linii taryfowych po stronie UE i około 97% po stronie Japonii.
Dla importera oznacza to, że bardzo duża część towarów o japońskim pochodzeniu może być sprowadzana do Unii bez standardowego cła albo ze stawką obniżoną zgodnie z harmonogramem umowy. W przypadku produktów przemysłowych umowa przewiduje docelowo całkowite zniesienie ceł po stronie obu rynków. Część stawek zniknęła już w dniu wejścia umowy w życie, inne były obniżane etapami.
To ważne rozróżnienie. Informacja, że EPA liberalizuje 99% unijnych linii taryfowych, nie oznacza, że możesz przy każdym produkcie z Japonii automatycznie wpisać 0% cła. Najpierw sprawdzasz konkretny kod CN, aktualną stawkę wynikającą z harmonogramu oraz to, czy produkt rzeczywiście spełnia reguły pochodzenia.
Zero cła nie jest automatyczne
Preferencja przysługuje produktom o japońskim pochodzeniu w rozumieniu umowy, a nie wszystkim produktom kupionym od firmy z Japonii.
Jeżeli japoński sprzedawca kupuje gotowy produkt w Chinach, przepakowuje go w Tokio i następnie wysyła do Polski, sam fakt zakupu od japońskiej firmy nie zmienia chińskiego produktu w produkt japońskiego pochodzenia. Tak samo adres nadawcy na dokumentach transportowych nie decyduje o pochodzeniu preferencyjnym.
Pochodzenie ustala się zgodnie z regułami pochodzenia zawartymi w EPA. W zależności od produktu znaczenie może mieć między innymi miejsce produkcji, zmiana klasyfikacji taryfowej, wartość materiałów niepochodzących, regionalny udział wartości albo wykonanie określonego procesu produkcyjnego. Szczegółowa reguła jest przypisana do konkretnej grupy produktów w załączniku 3-B umowy.
Dlatego "wyprodukowano w Japonii" również nie zawsze wystarcza jako odpowiedź. Jeśli produkt powstał z materiałów z Chin, Korei czy innego państwa, trzeba sprawdzić, czy proces przeprowadzony w Japonii był wystarczający, aby nadać mu japońskie pochodzenie preferencyjne.
Jeśli warunki pochodzenia nie są spełnione albo nie potrafisz ich prawidłowo wykazać, nie korzystasz z preferencji EPA i stosowana jest odpowiednia standardowa stawka celna dla danego towaru.
Dwie drogi do preferencji
To właśnie tutaj Japonia najbardziej różni się od wielu starszych umów handlowych. Przy imporcie do UE możesz oprzeć wniosek o preferencyjną stawkę na jednej z dwóch podstaw: oświadczeniu o pochodzeniu sporządzonym przez eksportera albo wiedzy importera.
Pierwsza ścieżka to oświadczenie o pochodzeniu (statement on origin). Japoński eksporter umieszcza tekst określony w załączniku 3-D EPA na fakturze albo innym dokumencie handlowym, który pozwala jednoznacznie zidentyfikować produkty. Dokument może mieć formę elektroniczną. Samo oświadczenie nie wymaga podpisu ani pieczątki eksportera lub organu państwowego.
Oświadczenie może dotyczyć jednej wysyłki albo wielu wysyłek identycznych produktów. W drugim przypadku wskazuje się okres jego stosowania, który nie może przekraczać 12 miesięcy. Samo oświadczenie o pochodzeniu jest ważne przez 12 miesięcy od dnia jego sporządzenia.
Japoński eksporter jest identyfikowany przez Japan Corporate Number, czyli 13-cyfrowy numer nadawany firmom i innym organizacjom w Japonii. Jeżeli eksporter ma taki numer, jest on numerem referencyjnym używanym w oświadczeniu. Brak Japan Corporate Number nie oznacza jednak automatycznie, że oświadczenie jest nieważne. Jeżeli eksporter nie ma przypisanego numeru, odpowiednie pole może pozostać puste, a dla identyfikacji można podać jego pełny adres.
Druga ścieżka to wiedza importera (importer's knowledge). W takim przypadku nie opierasz preferencji na oświadczeniu wystawionym przez japońskiego eksportera. Sam posiadasz informacje pozwalające wykazać, że produkt spełnia warunki pochodzenia określone w umowie.
Brzmi prościej, ale w praktyce jest odwrotnie. Nie potrzebujesz konkretnego tekstu oświadczenia od eksportera, ale potrzebujesz informacji o samym produkcie, materiałach i produkcji na tyle szczegółowych, żeby obronić preferencyjne pochodzenie podczas kontroli.
Japonia to nie Korea: nie przenoś zasady 6000 euro
To jeden z najczęstszych punktów, w których można zastosować niewłaściwą procedurę.
Przy umowie UE z Koreą znaczenie ma próg 6000 euro i status upoważnionego eksportera. Przy imporcie z Japonii mechanizm wygląda inaczej. Nie powinieneś więc pytać japońskiego dostawcy o status upoważnionego eksportera tylko dlatego, że taką procedurę znasz z importu koreańskiego.
Podobnie jest z REX (Registered Exporter System, system zarejestrowanych eksporterów). W ramach EPA UE i Japonia numer REX jest mechanizmem stosowanym przez eksporterów z Unii. Japoński eksporter korzysta z japońskiego systemu identyfikacji, w którym numerem referencyjnym jest Japan Corporate Number.
Próg 6000 euro występuje w unijnych przepisach dotyczących eksporterów z UE sporządzających oświadczenia o pochodzeniu. Eksporter unijny może dla przesyłek do tej wartości sporządzać oświadczenie bez rejestracji w REX. Nie oznacza to jednak, że polski importer sprowadzający towar z Japonii traci prawo do preferencji po przekroczeniu 6000 euro albo że japoński dostawca musi wtedy uzyskać REX.
W praktyce przy imporcie do Polski interesuje cię prawidłowe japońskie oświadczenie o pochodzeniu albo możliwość zastosowania wiedzy importera.
Którą drogę wybrać
Dla większości małych i średnich importerów prostszym rozwiązaniem będzie oświadczenie o pochodzeniu wystawione przez japońskiego eksportera.
Dostawca zna proces produkcji, źródło materiałów i podstawę, na której uznaje produkt za japoński. To on sporządza oświadczenie i odpowiada za prawidłowość informacji, na których je opiera. Ty zachowujesz oświadczenie i na jego podstawie wnioskujesz o preferencyjne traktowanie podczas importu.
Wiedza importera ma sens wtedy, gdy rzeczywiście masz dostęp do dokumentacji produkcyjnej. Może się przydać na przykład w stałej współpracy z producentem, gdy dysponujesz informacjami o komponentach, wartości materiałów i procesie produkcji, ale z jakiegoś powodu eksporter nie sporządza oświadczenia.
Nie traktuj jednak wiedzy importera jako sposobu na obejście problemu z dostawcą, który nie chce potwierdzić pochodzenia.
Jeżeli urząd rozpocznie weryfikację, może zażądać między innymi kodu Systemu Zharmonizowanego produktu, zastosowanego kryterium pochodzenia, opisu procesu produkcji, informacji o materiałach niepochodzących, ich wartości lub masie, zależnie od reguły właściwej dla produktu. Komisja wyraźnie wskazuje, że wiedza importera musi być oparta na informacjach wykazujących spełnienie reguł pochodzenia.
Jeżeli tych danych nie masz, nie masz też realnej podstawy do korzystania z tej ścieżki.
Dlatego sposób wykazania pochodzenia warto uzgodnić z dostawcą przed wpłatą zaliczki. Pytanie o dokument EPA dopiero wtedy, gdy towar stoi już w porcie, jest zdecydowanie za późne.
Jak to wygląda w zgłoszeniu celnym
W zgłoszeniu celnym trzeba wskazać, że wnioskujesz o preferencyjne traktowanie wynikające z EPA oraz na jakiej podstawie opierasz ten wniosek.
Inny kod dokumentu stosuje się przy oświadczeniu dotyczącym pojedynczej wysyłki, inny przy oświadczeniu obejmującym wiele wysyłek identycznych produktów, a jeszcze inny przy wiedzy importera. Nie musisz samodzielnie wypełniać każdego technicznego pola zgłoszenia, jeśli odprawę prowadzi agencja celna, ale agencja musi wiedzieć, którą ścieżkę stosujesz.
Nie wysyłaj więc spedytorowi tylko wiadomości "proszę zastosować EPA". Przekaż mu właściwe oświadczenie albo poinformuj, że wniosek będzie oparty na wiedzy importera i że posiadasz dokumentację uzasadniającą pochodzenie.
Kiedy zero jednak nie obowiązuje
Pierwszy przypadek jest najprostszy: produkt nie ma japońskiego pochodzenia. Towar może znajdować się w japońskim magazynie, być sprzedawany przez japońską firmę i wysłany z portu w Jokohamie, ale jeśli według reguł EPA pozostaje produktem chińskiego pochodzenia, preferencja japońska mu nie przysługuje.
Druga sytuacja dotyczy konkretnych harmonogramów taryfowych. EPA liberalizuje po pełnym wdrożeniu około 99% linii taryfowych po stronie Unii, ale umowa od początku przewidywała również stopniowe obniżanie niektórych stawek. Dla przykładu część samochodów osobowych była objęta siedmioletnim harmonogramem redukcji, zamiast natychmiastowego przejścia z 10% do zera.
Dlatego dla towaru importowanego w 2026 roku sprawdzasz bieżącą stawkę dla aktualnego kodu CN, a nie artykuł opisujący stawkę z 2019 czy 2022 roku.
W przypadku produktów rolnych także nie warto kopiować zasad dotyczących eksportu z UE do Japonii. Umowa zawiera szereg kontyngentów taryfowych dotyczących japońskich koncesji dla unijnych produktów rolnych i przetworzonej żywności. Nie oznacza to, że taki sam system automatycznie działa w drugą stronę przy imporcie japońskiej żywności do Unii. Po stronie UE niemal wszystkie produkty rolne, w tym priorytetowe dla Japonii towary takie jak wołowina, herbata i produkty rybołówstwa, zostały objęte liberalizacją, a cła na napoje alkoholowe zostały zniesione od wejścia umowy w życie.
Ostateczną odpowiedź zawsze daje kod CN i aktualny TARIC lub Access2Markets.
Pamiętaj też, że zerowa preferencyjna stawka celna z EPA nie oznacza automatycznie braku wszystkich należności związanych z importem. VAT, akcyza, środki ochronne czy dodatkowe cła handlowe, jeśli dotyczą danego produktu, działają według własnych zasad. Ogólne zasady rozliczania tych należności opisujemy osobno w poradniku Cło i VAT przy imporcie.
Dokumentacja i weryfikacja
Skorzystanie z preferencji nie kończy tematu po zwolnieniu towaru przez urząd celny. Pochodzenie może zostać zweryfikowane także później.
Jeżeli wniosek opierał się na oświadczeniu o pochodzeniu, jako importer powinieneś przechowywać to oświadczenie przez co najmniej trzy lata od dnia importu. Jeżeli korzystałeś z wiedzy importera, przez ten sam minimalny okres przechowujesz wszystkie informacje i dokumenty wykazujące spełnienie warunków pochodzenia. Eksporter, który sporządził oświadczenie, powinien przechowywać własną dokumentację przez co najmniej cztery lata od jego wystawienia. Dokumentacja może być przechowywana elektronicznie.
Przy wiedzy importera jest to szczególnie istotne. Urząd nie ma wtedy oświadczenia japońskiego eksportera, na którym mógłby oprzeć dalszą weryfikację poprzez administrację japońską. To ty twierdzisz, że na podstawie posiadanych informacji wiesz, że produkt spełnia reguły EPA, więc musisz być w stanie to wykazać.
Jeżeli nie przedstawisz wystarczających informacji, preferencyjne traktowanie może zostać zakwestionowane.
Co to znaczy dla twojego importu
Zanim zamówisz produkt z Japonii, najpierw ustal jego kod CN i sprawdź aktualną stawkę standardową oraz preferencyjną. Następnie upewnij się, że towar rzeczywiście spełnia właściwą regułę japońskiego pochodzenia. Nie wystarczy informacja, że producent albo sprzedawca znajduje się w Japonii.
Jeszcze przed zamówieniem ustal z dostawcą, czy sporządzi oświadczenie o pochodzeniu. Dla większości importerów będzie to najprostsza ścieżka. Sprawdź, czy oświadczenie odpowiada wzorowi EPA i czy towary na dokumencie można jednoznacznie zidentyfikować.
Jeśli chcesz oprzeć preferencję na wiedzy importera, najpierw odpowiedz sobie na jedno pytanie: czy rzeczywiście masz dokumenty, na podstawie których potrafisz wykazać pochodzenie produktu? Jeżeli nie, sama deklaracja, że "wiem, że produkt jest japoński", nie wystarczy.
Na końcu policz oba scenariusze. Sprawdź, jak wygląda koszt importu przy preferencji EPA oraz ile zapłacisz, jeżeli ostatecznie nie będziesz mógł jej zastosować. Zero cła może być realną przewagą kosztową, ale dopiero wtedy, gdy za stawką 0% stoi prawidłowe pochodzenie i dokumentacja.
Najczęstsze pytania
Czy każdy towar z Japonii ma zerowe cło?
Nie. EPA docelowo liberalizuje około 99% unijnych linii taryfowych, ale preferencja dotyczy wyłącznie produktów spełniających reguły pochodzenia umowy. Dodatkowo dla części pozycji przewidziano okresy stopniowego obniżania stawek. Zawsze sprawdź aktualną taryfę dla konkretnego kodu CN.
Czym różni się oświadczenie o pochodzeniu od wiedzy importera?
Przy oświadczeniu to japoński eksporter sporządza określony w EPA tekst potwierdzający pochodzenie produktu. Przy wiedzy importera nie potrzebujesz takiego oświadczenia, ale sam musisz posiadać informacje i dokumentację wystarczającą do wykazania, że produkt spełnia reguły pochodzenia.
Czy przy imporcie z Japonii potrzebuję REX?
Nie potrzebujesz REX jako polski importer. REX jest wykorzystywany przez eksporterów z Unii w ramach zasad eksportu do Japonii. Japoński eksporter jest identyfikowany zgodnie z japońskimi zasadami, zasadniczo przez Japan Corporate Number.
Czy próg 6000 euro dotyczy importera z Japonii?
Nie jako limit prawa do preferencji przy imporcie japońskich produktów do UE. Próg 6000 euro ma znaczenie między innymi dla eksporterów z Unii sporządzających oświadczenia bez rejestracji w systemie REX. Nie przenoś tej zasady na japońskiego dostawcę.
Co jeśli produkt powstał w Chinach, ale jest wysłany z Japonii?
Samo wysłanie produktu z Japonii nie nadaje mu japońskiego pochodzenia. Jeżeli w Japonii nie przeprowadzono produkcji lub przetworzenia spełniającego właściwą regułę pochodzenia, towar nie skorzysta z preferencji EPA jako produkt japoński.
Które towary nie mają jeszcze pełnego zera?
To zależy od aktualnego kodu CN i harmonogramu umowy. Nie twórz uniwersalnej listy na podstawie samej kategorii produktu. Sprawdź bieżącą stawkę w TARIC lub Access2Markets, ponieważ część stawek była znoszona stopniowo, a klasyfikacja taryfowa i harmonogram mają decydujące znaczenie.
Umowa EPA może obniżyć cło nawet do 0%, ale tylko wtedy, gdy produkt rzeczywiście ma japońskie pochodzenie i potrafisz je wykazać. W kalkulatorze kosztów importu z Japonii możesz porównać koszt dostawy z preferencją i bez niej. Jeśli dopiero zaczynasz i chcesz uporządkować podstawy naliczania należności, zobacz też poradnik Cło i VAT przy imporcie.