Graniczna kontrola sanitarna importu żywności. CHED, TRACES NT i obowiązki importera

Zaktualizowano: 17 października 2026

Importujesz żywność, paszę, produkty pochodzenia zwierzęcego lub rośliny spoza Unii Europejskiej? Zanim zlecisz transport, sprawdź, czy przesyłka podlega obowiązkowej kontroli urzędowej na granicy, jakie dokumenty musisz przygotować i przez który punkt kontroli może wjechać do UE. W zależności od towaru konieczna może być kontrola sanitarna, weterynaryjna lub fitosanitarna.

To odrębny proces od odprawy celnej. Opłacenie cła i przygotowanie faktury handlowej nie zastępują wymaganych kontroli bezpieczeństwa. Jeżeli przesyłka podlega obowiązkowi zgłoszenia w systemie TRACES NT, musisz odpowiednio wcześnie złożyć właściwy dokument CHED, czyli Wspólny Zdrowotny Dokument Wejścia. W przeciwnym razie towar może zostać zatrzymany, a jego odprawa i dostarczenie do odbiorcy opóźnione.

Nie każda żywność importowana spoza UE wymaga jednak CHED ani obowiązkowej kontroli w punkcie kontroli granicznej. Zakres procedury zależy od rodzaju produktu, jego pochodzenia, kodu towarowego i przepisów właściwych dla danej kategorii.

Co to jest graniczna kontrola sanitarna?

Graniczna kontrola sanitarna jest elementem systemu kontroli urzędowych, którego celem jest sprawdzenie, czy określone towary wprowadzane do UE spełniają wymagania dotyczące bezpieczeństwa żywności i pasz, zdrowia zwierząt oraz zdrowia roślin. Podstawę wspólnego systemu kontroli stanowi rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625.

W polskiej praktyce należy rozróżnić trzy rodzaje kontroli:

• Kontrola sanitarna prowadzona przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PIS) obejmuje między innymi określone produkty spożywcze pochodzenia niezwierzęcego importowane z państw trzecich.
• Kontrola weterynaryjna dotyczy zwierząt, produktów pochodzenia zwierzęcego oraz innych kategorii towarów podlegających wymaganiom weterynaryjnym. W Polsce właściwa jest Inspekcja Weterynaryjna.
• Kontrola fitosanitarna dotyczy roślin i produktów roślinnych objętych przepisami o zdrowiu roślin. Właściwym organem jest Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN).

Nie są to zamienne nazwy tej samej procedury. Różnią się zakresem, dokumentacją i organami odpowiedzialnymi za kontrolę.

Wspólnym elementem jest konieczność sprawdzenia wymagań przed wysyłką towaru. Niektóre przesyłki wymagają wcześniejszego zgłoszenia, świadectw urzędowych, kontroli w wyznaczonym punkcie granicznym lub pobrania próbek do badań laboratoryjnych.

Kontrola może odbywać się na pierwszym punkcie wejścia do UE, a w przypadkach przewidzianych przepisami również w innym uprawnionym punkcie kontroli lub miejscu przeznaczenia. Nie można samodzielnie wybrać dowolnego miejsca odprawy niezależnie od rodzaju towaru.

Podstawę prawną stanowi rozporządzenie (UE) 2017/625. Szczegółowe warunki zależą od kategorii produktu i przepisów wykonawczych.

Jakie towary podlegają kontroli?

Obowiązki importera zależą przede wszystkim od rodzaju towaru i ryzyka, jakie może on stwarzać dla zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin.

Produkty pochodzenia zwierzęcego

Mięso, ryby i owoce morza, produkty mleczne oraz inne produkty pochodzenia zwierzęcego należą do kategorii objętych szczególnymi wymaganiami importowymi. W zależności od produktu wymagane mogą być między innymi:

• pochodzenie z kraju dopuszczonego do eksportu danej kategorii towaru do UE;
• produkcja w uprawnionym zakładzie, jeżeli przepisy tego wymagają;
• urzędowe świadectwo zdrowia lub inny wymagany dokument;
• zgłoszenie przesyłki do właściwego punktu kontroli granicznej;
• pozytywny wynik wymaganych kontroli urzędowych.

Nie wystarczy więc, że zagraniczny producent legalnie sprzedaje produkt na swoim rynku. Musi on również spełniać warunki przywozu obowiązujące w UE.

Żywność i pasza pochodzenia niezwierzęcego

Do tej grupy należą między innymi przyprawy, herbata, orzechy, bakalie, produkty zbożowe, suszone warzywa i owoce oraz niektóre surowce wykorzystywane w produkcji żywności lub pasz.

Nie wszystkie takie produkty podlegają identycznym kontrolom. Część objęta jest wzmożonymi kontrolami urzędowymi lub szczególnymi warunkami importu ze względu na stwierdzone zagrożenia, takie jak aflatoksyny, pozostałości pestycydów, zanieczyszczenia mikrobiologiczne czy inne substancje niebezpieczne.

Pozostałe produkty mogą podlegać granicznej kontroli sanitarnej na podstawie przepisów krajowych. W Polsce zakres tej kontroli określają między innymi ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące wykazu towarów podlegających granicznej kontroli sanitarnej.

Rośliny i produkty roślinne

Rośliny przeznaczone do sadzenia, niektóre owoce i warzywa, nasiona oraz inne regulowane produkty roślinne mogą podlegać kontroli fitosanitarnej. Celem jest ograniczenie ryzyka wprowadzenia organizmów szkodliwych dla upraw i środowiska.

W zależności od kategorii wymagane mogą być świadectwo fitosanitarne, zgłoszenie w TRACES NT oraz kontrola w wyznaczonym punkcie kontroli granicznej.

Nie należy jednak utożsamiać każdej żywności pochodzenia roślinnego z towarem podlegającym kontroli fitosanitarnej. Przetworzona żywność, świeże owoce, nasiona do siewu i rośliny ozdobne mogą podlegać różnym wymaganiom.

Przed zamówieniem towaru trzeba więc ustalić jego dokładną kategorię, przeznaczenie, kod CN/TARIC oraz kraj pochodzenia.

CHED i TRACES NT: prenotyfikacja

CHED to Wspólny Zdrowotny Dokument Wejścia (Common Health Entry Document). Jest dokumentem wykorzystywanym do zgłaszania przesyłek objętych odpowiednimi przepisami oraz do rejestrowania wyników kontroli urzędowych i decyzji właściwych organów.

W przypadkach, w których jest wymagany, dokument przygotowuje się elektronicznie w systemie TRACES NT, czyli unijnym systemie zarządzania informacjami dotyczącymi kontroli urzędowych i obrotu określonymi kategoriami towarów.

Wyróżnia się cztery podstawowe typy dokumentów:

Dobór formularza zależy od kategorii przesyłki. CHED-D nie jest uniwersalnym dokumentem dla każdej importowanej żywności, a CHED-PP nie zastępuje dokumentów wymaganych w kontroli weterynaryjnej.

Co to jest prenotyfikacja?

Prenotyfikacja to wcześniejsze powiadomienie właściwego organu o planowanym przybyciu przesyłki. Pozwala przygotować kontrolę i zweryfikować dokumentację przed przyjazdem towaru.

Dla kategorii przesyłek objętych rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2019/1013 standardowym terminem jest co najmniej jeden dzień roboczy przed przewidywanym przybyciem przesyłki do pierwszego punktu kontroli granicznej. Jeżeli ograniczenia logistyczne uniemożliwiają dotrzymanie tego terminu, właściwy organ może dopuścić skrócenie go do co najmniej czterech godzin przed przybyciem. Wyjątki nie działają automatycznie i nie należy zakładać, że każda przesyłka kwalifikuje się do skróconego terminu.

Dla innych kategorii towarów mogą obowiązywać odmienne zasady. Termin trzeba sprawdzić dla konkretnej procedury, właściwego organu i punktu kontroli.

W przypadku żywności niezwierzęcej objętej unijnymi wzmożonymi kontrolami importer wypełnia odpowiednią część CHED-D w systemie TRACES NT. Zgłoszenie powinno być zgodne z dokumentami handlowymi, transportowymi i informacjami o towarze.

Przed wysyłką sprawdź, czy:

• masz aktywne konto w TRACES NT i odpowiednie uprawnienia;
• wybrano właściwy rodzaj CHED;
• dane produktu, kraju pochodzenia, producenta, partii i transportu są prawidłowe;
• przygotowano wymagane świadectwa i załączniki;
• zgłoszenie zostanie złożone w odpowiednim terminie.

Aktualne instrukcje i informacje dla importerów publikuje Główny Inspektorat Sanitarny.

Punkt kontroli granicznej i rodzaje kontroli

Punkt kontroli granicznej (PKG, ang. Border Control Post, BCP) to wyznaczone miejsce, w którym właściwe organy przeprowadzają kontrole określonych kategorii towarów wprowadzanych do UE.

Nie każdy PKG jest uprawniony do kontroli każdego rodzaju produktu. Przed zleceniem transportu trzeba sprawdzić, czy wybrany punkt obsługuje konkretną kategorię towaru oraz dany rodzaj transportu. Dla części przesyłek istnieją również wyznaczone punkty kontroli inne niż BCP.

Kontrola urzędowa może obejmować trzy elementy.

Kontrola dokumentacyjna polega na sprawdzeniu świadectw, deklaracji, dokumentów handlowych i transportowych oraz informacji przekazanych w zgłoszeniu. Jest podstawowym elementem kontroli przesyłek objętych tym systemem.

Kontrola identyfikacyjna pozwala ustalić, czy rzeczywisty towar odpowiada dokumentom. Sprawdzane mogą być między innymi oznakowanie, rodzaj produktu, opakowania, numery partii i plomby transportowe.

Kontrola fizyczna polega na bezpośrednim sprawdzeniu przesyłki. W zależności od kategorii towaru i oceny ryzyka może obejmować oględziny, pomiary temperatury, pobranie próbek oraz badania laboratoryjne.

Nie każda przesyłka przechodzi wszystkie elementy kontroli w takim samym zakresie. Częstotliwość kontroli identyfikacyjnych i fizycznych zależy od rodzaju towaru, obowiązujących wymagań oraz oceny ryzyka. Dla niektórych kategorii przepisy przewidują kontrole systematyczne.

Jeżeli towar wymaga badań, czas oczekiwania na wyniki może wydłużyć procedurę. Dlatego importer powinien uwzględnić możliwe koszty magazynowania, obsługi przesyłki i opóźnienia w dostawie.

Wzmożone kontrole: listy produktów i krajów

Jednym z najważniejszych aktów dla importerów żywności i pasz pochodzenia niezwierzęcego jest rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2019/1793. Określa ono listy wybranych produktów pochodzących z określonych państw trzecich, które podlegają wzmożonym kontrolom lub szczególnym warunkom wprowadzania do UE.

Wykazy obejmują konkretne kategorie produktów i kraje, a ich zastosowanie zależy również od kodów Nomenklatury Scalonej (CN) oraz klasyfikacji TARIC. W praktyce sama nazwa handlowa produktu nie wystarcza do ustalenia obowiązków.

Przykładowo dwie przesyłki określane jako „przyprawy" mogą podlegać innym wymaganiom ze względu na gatunek produktu, kraj pochodzenia, sposób przetworzenia lub kod taryfowy.

Rozporządzenie jest regularnie aktualizowane. Zmieniać mogą się zarówno listy produktów i krajów, jak i częstotliwość kontroli oraz wymagane dokumenty. Nie należy zatem opierać decyzji zakupowej na tabeli znalezionej w starszym artykule ani na informacjach przekazanych przez dostawcę kilka miesięcy wcześniej.

Przed każdą nową wysyłką sprawdź:

1. kraj pochodzenia i kraj wysyłki towaru;
2. dokładny kod CN/TARIC;
3. czy produkt znajduje się w aktualnych załącznikach rozporządzenia 2019/1793;
4. czy wymagane są urzędowe świadectwo, wyniki badań laboratoryjnych lub inne dokumenty;
5. czy obowiązuje określony punkt kontroli oraz jaka jest częstotliwość kontroli fizycznych.

Aktualny tekst rozporządzenia można sprawdzić w EUR-Lex, rozporządzenie (UE) 2019/1793. Przed wysyłką warto zweryfikować, czy nie opublikowano późniejszych zmian.

Co zrobić przed wysyłką? Lista kontrolna importera

Największym błędem jest sprawdzanie wymagań sanitarnych dopiero wtedy, gdy towar znajduje się już w porcie, na lotnisku lub na granicy. Prawidłowe przygotowanie powinno rozpocząć się przed złożeniem zamówienia.

1. Ustal, czy towar podlega kontroli urzędowej

Określ, czy importujesz żywność, paszę, produkt pochodzenia zwierzęcego, roślinę czy inny towar objęty szczególnymi przepisami. Ustal jego przeznaczenie i dokładny kod CN/TARIC.

2. Sprawdź kraj i producenta

Dla produktów, których przywóz podlega wymaganiom zatwierdzenia, sprawdź, czy kraj pochodzenia jest dopuszczony do eksportu danej kategorii do UE oraz czy producent lub zakład znajduje się na właściwej liście, jeżeli przepisy tego wymagają.

Nie każdy produkt wymaga zatwierdzenia zakładu, dlatego obowiązek należy zweryfikować dla konkretnej kategorii.

3. Ustal wymagane dokumenty

W zależności od towaru mogą być potrzebne świadectwa zdrowia, świadectwa fitosanitarne, wyniki badań, dokumentacja identyfikacyjna, dokumenty handlowe i transportowe oraz odpowiedni CHED.

Poproś dostawcę o dokumenty przed wysyłką. Sprawdź, czy dotyczą dokładnie zamawianej partii i czy mogą zostać wykorzystane w procedurze importowej do UE.

4. Wybierz właściwy punkt kontroli

Sprawdź, czy wybrany PKG obsługuje konkretny rodzaj towaru i środek transportu. W przypadku roślin skorzystaj z aktualnego wykazu punktów kontroli granicznej PIORiN.

Nie zakładaj, że towar można skierować do dowolnego punktu tylko dlatego, że znajduje się na trasie transportu.

5. Złóż zgłoszenie w terminie

Jeżeli wymagany jest CHED, przygotuj odpowiedni dokument w TRACES NT i dokonaj prenotyfikacji zgodnie z właściwymi terminami. Uzgodnij z przewoźnikiem planowany czas przyjazdu, aby zgłoszenie odpowiadało rzeczywistej trasie i harmonogramowi.

6. Przygotuj się na kontrolę fizyczną

Ustal, jak przesyłka będzie udostępniona do kontroli, kto zapewni rozładunek lub dostęp do towaru i jak zostaną pokryte ewentualne koszty pobrania próbek oraz badań. Jeśli produkt wymaga określonej temperatury przechowywania, uwzględnij ją również w czasie oczekiwania na kontrolę.

7. Zaplanuj odprawę celną równolegle

Uzgodnij z agentem celnym, jakie dokumenty są potrzebne do odprawy oraz kiedy możliwe będzie zwolnienie towaru. W przypadku przesyłek objętych obowiązkiem CHED zakończenie właściwej kontroli urzędowej jest warunkiem dalszego postępowania celnego zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Jeżeli brakuje dokumentacji albo przesyłka nie spełnia wymagań, może zostać zatrzymana, odesłana lub objęta innymi środkami przewidzianymi w przepisach. Koszty przestoju, magazynowania i działań naprawczych mogą znacząco obniżyć opłacalność importu.

To nie odprawa celna ani materiały do kontaktu z żywnością

Graniczna kontrola urzędowa, odprawa celna i zgodność produktu to różne obszary, które trzeba analizować równolegle.

Odprawa celna obejmuje między innymi zgłoszenie towaru do odpowiedniej procedury celnej, klasyfikację taryfową, ustalenie należności celnych i podatkowych oraz spełnienie formalności wymaganych przez przepisy celne. Nie zastępuje kontroli sanitarnej, weterynaryjnej ani fitosanitarnej. Szczegóły dotyczące procedury celnej znajdziesz w poradniku odprawa celna importu z Chin.

Materiały do kontaktu z żywnością (FCM) podlegają wymaganiom dotyczącym bezpieczeństwa materiałów i wyrobów, które stykają się z żywnością. Przykładami są opakowania, kubki, pojemniki i akcesoria kuchenne. Ich zgodność należy ocenić niezależnie od wymagań dotyczących samej żywności. Więcej informacji znajdziesz w artykule materiały do kontaktu z żywnością w imporcie.

Jeden produkt lub jedna przesyłka mogą podlegać kilku zestawom wymagań. Dlatego przed zamówieniem należy ustalić nie tylko koszt cła i transportu, ale również koszty dokumentacji, kontroli, badań i potencjalnego magazynowania.

FAQ

Co to jest CHED?

CHED to Wspólny Zdrowotny Dokument Wejścia (Common Health Entry Document). Służy do zgłaszania określonych przesyłek objętych kontrolą urzędową oraz do rejestrowania wyników kontroli i decyzji właściwych organów. Dokument jest obsługiwany elektronicznie w systemie TRACES NT. Nie każda przesyłka żywności wymaga CHED.

Czy każda żywność importowana spoza UE podlega kontroli sanitarnej?

Nie. Zakres kontroli zależy od rodzaju towaru i właściwych przepisów. Niektóre produkty pochodzenia zwierzęcego podlegają obowiązkowej kontroli weterynaryjnej, określone rośliny kontroli fitosanitarnej, a część żywności niezwierzęcej wzmożonym kontrolom unijnym lub granicznej kontroli sanitarnej na podstawie polskich przepisów krajowych. Przed wysyłką należy sprawdzić wymagania dla konkretnego produktu.

Czym różni się kontrola sanitarna od celnej?

Kontrola sanitarna dotyczy bezpieczeństwa żywności i zgodności z odpowiednimi wymaganiami zdrowotnymi. Kontrola celna dotyczy formalności związanych z przywozem towaru, w tym klasyfikacji, należności i procedur celnych. Są to odrębne procesy. Spełnienie wymagań jednego nie zastępuje spełnienia drugiego.

Co to jest prenotyfikacja i kiedy należy ją złożyć?

Prenotyfikacja to wcześniejsze powiadomienie właściwego organu o planowanym przybyciu przesyłki. Dla kategorii objętych rozporządzeniem 2019/1013 standardowo należy ją złożyć co najmniej jeden dzień roboczy przed spodziewanym przybyciem do pierwszego punktu kontroli granicznej. W określonych sytuacjach logistycznych organ może dopuścić termin wynoszący co najmniej cztery godziny. Właściwy termin trzeba potwierdzić dla konkretnego rodzaju przesyłki.

Co grozi za brak CHED albo wybór niewłaściwego punktu kontroli?

Jeżeli CHED jest wymagany, brak prawidłowego zgłoszenia lub zakończenia kontroli może zablokować zwolnienie towaru do dalszej procedury celnej. Przesyłka może zostać zatrzymana, a w zależności od rodzaju naruszenia i decyzji organu także odesłana, zniszczona lub objęta innymi środkami przewidzianymi w prawie. Błędny wybór punktu kontroli może spowodować konieczność zmiany trasy i dodatkowe koszty. Ostateczne konsekwencje zależą od konkretnego przypadku.

Zanim zamówisz żywność, paszę lub towar rolny spoza UE, ustal, czy przesyłka podlega kontroli urzędowej, jaki dokument CHED jest wymagany i przez który punkt kontroli może wjechać do UE. Przygotuj dokumenty i złóż zgłoszenie w odpowiednim terminie. Pełny koszt sprowadzenia, uwzględniający transport, cło, podatki, kontrole i ewentualne badania, policz w kalkulatorze opłacalności importu.

Źródła urzędowe

1. Rozporządzenie (UE) 2017/625 w sprawie kontroli urzędowych.
2. Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2019/1013 dotyczące wcześniejszego powiadamiania o przybyciu przesyłek.
3. Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2019/1793, wzmożone kontrole i szczególne warunki przywozu wybranych produktów.
4. GIS, informacje dla importerów żywności.
5. GIS, import żywności z krajów trzecich objętej przepisami krajowymi.
6. Komisja Europejska, kontrole importowanej żywności i pasz.
7. PIORiN, wykaz punktów kontroli granicznej.

Artykuł ma charakter informacyjny. Właściwy organ, zakres kontroli, dokumenty i terminy należy ustalić dla konkretnej przesyłki na podstawie aktualnych przepisów.

Powiązane

Dział: Zgodność produktu przy imporcie · ← Wszystkie poradniki